Homocysteina

Poziom homocysteiny jest jednym z najważniejszych wskaźników naszego zdrowia i niezbędne jest utrzymywanie go w granicach normy. Zarówno podwyższenie, jak i obniżenie ilości homocysteiny we krwi może potencjalnie prowadzić do zaburzeń ważnych procesów w organizmie. Przy podwyższeniu homocysteina zaczyna uszkadzać ścianę naczyniową, nasila stan zapalny, sprzyja powstawaniu zakrzepów i pogarsza pracę układu nerwowego. Zwiększa to ryzyko zawałów, udarów, zaburzeń poznawczych, depresji i powikłań ciąży. Niski poziom homocysteiny również wiąże się z ryzykiem: nasilenie stresu oksydacyjnego, problemy z detoksykacją, gorsze trawienie tłuszczów i inne. Szczegóły poniżej.

Biochemia i metabolizm homocysteiny

Homocysteina to aminokwas siarkowy, który nie jest dostarczany z pożywieniem, lecz powstaje w organizmie jako produkt uboczny przemiany niezbędnego aminokwasu metioniny.

Produkty o wysokiej zawartości metioniny:

• Białko jaja
• Różne rodzaje mięsa (wołowina, indyk, kurczak itd.) i podroby
• Ryby i owoce morza
• Nabiał
• Rośliny strączkowe
• Kapusta biała i szpinak
• Żelatyna

W procesie metabolizmu metioniny, a dokładniej przy jej udziale w różnych reakcjach organizmu (np. metylowaniu), uwalniana jest homocysteina. Zadaniem organizmu jest niedopuszczenie do jej nagromadzenia—w dużych ilościach homocysteina staje się toksyczna. Podwyższony poziom homocysteiny w organizmie może powodować apoptozę komórek śródbłonka, zaburzając syntezę białek. Z powodu podobieństwa do metioniny wbudowuje się w łańcuch białkowy, ale nie dopełnia jego tworzenia, co prowadzi do powstawania defektywnych i toksycznych białek. Białka te mogą wyzwalać odpowiedź immunologiczną, będąc postrzegane przez organizm jako obce. Ponadto homocysteina uszkadza strukturę komórkową odpowiedzialną za syntezę białek, aktywuje receptory glutaminianu i zaburza strukturę DNA. Zatem homeostaza organizmu dąży do utrzymania pośrednich poziomów tego aminokwasu, nieustannie przekształcając homocysteinę w mniej toksyczne związki i zapobiegając jej szkodliwemu wpływowi. Jest to możliwe dzięki dwóm szlakom: remetylacji i transulfuracji.

Remetylacja to proces, w którym homocysteina jest ponownie przekształcana w metioninę przy udziale enzymu metionino-syntazy. Organizm niejako „restartuje” homocysteinę, przywracając ją do stanu wyjściowego. Ten mechanizm pomaga utrzymywać niski poziom homocysteiny we krwi i zapobiega jej nagromadzeniu.

Do pomyślnego przekształcenia homocysteiny z powrotem w metioninę potrzebne są:

• Aktywna forma witaminy B9 (5-metylotetrahydrofolian), której powstawanie zapewnia enzym MTHFR. Zaburzenia w pracy tego enzymu (w tym na skutek mutacji genetycznych) zaburzają proces remetylacji.
• Witamina B12
• Betaina pozyskiwana z choliny

Wysoki poziom homocysteiny

Za główne przyczyny podwyższenia homocysteiny uznaje się niedobory witamin z grupy B (np. B6, B9 i B12) oraz obecność różnych mutacji genetycznych. Ponadto nadmierne spożycie białka (wysoki poziom metioniny) i niedostatek zieleniny (źródła folianów i witamin) w diecie zaburzają równowagę metabolizmu homocysteiny: aminokwas powstaje w nadmiarze, ale organizmowi brakuje zasobów do jego przetworzenia i unieszkodliwienia. Sytuację może pogarszać palenie, nadużywanie alkoholu, przewlekły stres, zaburzenia pracy wątroby i nerek oraz przyjmowanie niektórych leków (np. metforminy).

Konsekwencje wysokiego poziomu homocysteiny:

• Zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych (uszkadza śródbłonek tętnic, wywołuje reakcję zapalną w ścianie naczynia, sprzyja rozwojowi miażdżycy, udaru niedokrwiennego itd.)
• Negatywnie wpływa na tkankę kostną (zaburza syntezę kolagenu, zwiększa ryzyko osteoporozy itd.)
• Uszkadza barierę krew–mózg i sprzyja neurodegeneracji
• Zwiększa ryzyko stanu przedrzucawkowego i innych powikłań ciąży
• Obniża wrażliwość na insulinę, zwiększając ryzyko cukrzycy typu 2
• Obniża poziom choliny w organizmie
• Wywołuje stres oksydacyjny

Niski poziom homocysteiny

Nadmierne obniżenie homocysteiny występuje rzadziej niż jej podwyższenie. Może jednak również mieć niekorzystne konsekwencje dla zdrowia.

Przyczyny niskiej homocysteiny:

• Niedobór metioniny i cysteiny w diecie
• Zaburzenia trawienia i wchłaniania
• Zwiększone zużycie homocysteiny na syntezę glutationu (np. przy stanach zapalnych lub stresie oksydacyjnym, przy wysokim poziomie szczawianów)
• Nasilona synteza tauryny, zwłaszcza przy spożyciu alkoholu lub tłustych potraw
• Niedobór folianów i witaminy B12
• Wysokie zapotrzebowanie na grupy metylowe (np. przy przyspieszonej syntezie kreatyny)

Konsekwencje niskiego poziomu homocysteiny:

• Obniżenie syntezy glutationu, co nasila wiele stanów patologicznych (w tym podatność na stres oksydacyjny i przewlekły stan zapalny)
• Zaburzenie detoksykacji i pracy wątroby
• Obniżenie metabolizmu tłuszczów
• Rozwój zaburzeń poznawczych
• Pogorszenie stanu w przewlekłych chorobach nerek
• Obniżenie metylacji

Oprócz żywienia i stylu życia na poziom homocysteiny istotnie wpływa genetyka, ponieważ jej metabolizm zależy od pracy szeregu enzymów kodowanych przez określone geny. Jeśli w tych genach występują mutacje lub polimorfizmy, przemiana homocysteiny może być zaburzona, co prowadzi do jej nagromadzenia (rzadziej—obniżenia). Jednym z najbardziej znanych i klinicznie istotnych genów wpływających na poziom homocysteiny jest MTHFR. Gen ten koduje enzym uczestniczący w przekształcaniu folianu w jego aktywną formę—5-metylotetrahydrofolian—niezbędną do remetylacji homocysteiny do metioniny. Nasz raport zawiera także inne geny uczestniczące w przemianie homocysteiny, m.in. MTR, MTRR, CBS, BHMT i inne. Po szczegółowej analizie każdego genu w raporcie przedstawiane są spersonalizowane zalecenia dotyczące korekty stanu oraz możliwe kierunki diagnostyki laboratoryjnej.